Een zonnig voorjaar, voor ondernemers storm op komst!

De laatste crisis was in 2008 en de meesten zijn die al vergeten. Ruim tien jaar verder zijn die bestanden gewist. Ondernemers zijn in de regel positief en kijken niet graag lang achterom. Hoe was het ook alweer: destijds waren het de banken die een belangrijke rol speelden en veel ondernemingen het vuur aan de schenen legden om daarmee zelf te kunnen blijven leven — al dan niet gesteund of overgenomen door de Staat. De omzet liep langzaam terug door het wegvallen van een deel van de vraag, terwijl verplichtingen gewoon doorliepen.

Hoe anders is het nu: omzetten vallen in sommige gevallen weg binnen een termijn van dagen of weken, soms met percentages richting de 100%. Verplichtingen lopen gewoon door.

In tegenstelling tot 2008 bieden overheid en banken nu wél steun: compensatie in de loonkosten, noodkredieten, uitgestelde aflossingen en op grote schaal uitstel of afstel van huurbetalingen. In 2008 werden de schapen van de bokken gescheiden aan de hand van een solide balans en de mogelijkheden om tijdig mee te bewegen met de economische impact. Bedrijven met een toen als "luie balans" omschreven solide basis wisten de malaise over het algemeen goed te doorstaan.

Verschillende sectoren raken nu van het ene op het andere moment vrijwel de gehele omzet kwijt. Ondersteuning voor de loonsom werd toegezegd en het idee was in aanvang dat rond Pasen het lijden wel afgelopen zou zijn…

Intussen begint het besef rap door te dringen dat we rekening moeten houden met een zeer ernstige crisis die nog lange tijd voelbaar gaat zijn. Het eerste kwartaal was voor veel bedrijven nog best goed te noemen — Corona had slechts een beperkt effect op een deel van maart.

Het tweede kwartaal en verder wordt het natuurlijk anders. De economie weer aanzetten zal niet zo vanzelf gaan als gedacht. Voor de horeca, hotels, retail en de dienstensector breed wordt het pompen of verzuipen. Ook daar geldt nog steeds dat een sterke balans de overlevingskans sterk vergroot, maar in die sectoren zaten al veel bedrijven en ketens in een lastige positie. Met weinig vet op de botten, zoals men zegt — en gek genoeg zou een dergelijke toestand de kans om met Corona op de IC te belanden moeten beperken.

Voor andere sectoren blijft het de vraag hoe het zich de rest van het jaar zal ontwikkelen. Blijft het orderboek redelijk gevuld? Is de aanvoer van grondstoffen en onderdelen gewaarborgd? Hoe zijn andere vitale schakels in de keten in staat om te continueren? Zijn er scenario's denkbaar waar we nu nog geen rekening mee houden?

In de loop van januari had tenslotte nog niemand gedacht hoe anders we nu in april/mei acteren. Hoe het er in de tweede helft van 2020 bij zal staan kunnen we ook nog niet bedenken, laat staan 2021 en verder.

Mooi opgeschreven zult u denken, maar wat nu? Vanaf de zijlijn is het tenslotte allemaal gemakkelijk om te zeggen hoe het moet, maar ga er als ondernemer maar eens aan staan. De beste stuurlui staan aan wal. Mijn advies: werk in elk geval diverse scenario's uit.

Er is waarschijnlijk een prognose voor 2020 op maand- of vierwekenbasis. Haal die prognose weer uit de prullenbak en zet de nieuwe verwachtingen ernaast: productievolume, omzet, kosten. Maak vervolgens een optimistisch en een pessimistisch scenario. U heeft dan vier scenario's:

Maak het vooral niet te ingewikkeld. Ik zie soms Excel-programma's met eindeloze tabbladen, een keur aan formules en uitkomsten tot drie cijfers achter de komma. Doe dat niet. Hou het simpel — probeer het allemaal zo veel mogelijk op één A4 te krijgen. In die eindeloze Excelbladen zitten soms merkwaardige formules en voor je het weet rekenen die fouten oneindig door.

Herhaal deze exercitie elke maand of vier weken en pas de scenario's telkens aan met de realiteit van de afgelopen periode én met aangepaste optimistische en pessimistische uitkomsten. Op enig moment krijgt u het gevoel op welke lijn u ongeveer koerst en wat voorlopig het nieuwe normaal lijkt te worden.

De vraag blijft natuurlijk of die nieuwe realiteit op den duur voor een haalbaar businessmodel zorgt. De scenarioplanning gaat er in de loop der tijd voor zorgen dat de te nemen stappen helder zijn geworden en mogelijk ook al deels zijn uitgevoerd om de continuïteit te borgen. De uitkomsten van de voortschrijdende scenarioplanning zorgen voor acceptatie bij stakeholders en kunnen worden gebruikt in de communicatie. Het is een kwestie van weer grip krijgen op de nieuwe werkelijkheid — een uitstekende tool om het roer steviger in handen te krijgen.

Ik realiseer me dat het vanuit de eigen setting heel lastig is om voldoende objectief naar de scenario's en mogelijkheden te kijken. Blijf daarom in overleg met de omgeving en stakeholders. De accountant is veelal geraadpleegd en heeft zich ongetwijfeld over de mogelijkheden van het ondersteuningspakket gebogen. Maar in de onzekere toekomst kijken en scenario's plannen is voor veel accountants eng en geeft grote onzekerheid.

Een bedrijfskundige blik is meestal aangewezen om out of the box te denken en het vertrouwde los te laten. Schroom niet om hierover te sparren, om de scenario's helder te krijgen en zo grip op de nieuwe werkelijkheid te ontwikkelen.

Of het allemaal voldoende zal zijn en een garantie op continuïteit oplevert, is natuurlijk niet te zeggen. De conclusie van de exercitie kan op enig moment negatief zijn — en dat is jammer. Met het gebruik van scenario's is de kans dat dit gebeurt in elk geval een stuk kleiner: het is u niet overkomen en er is gelegenheid geweest om de bakens te verzetten, voor zover die optie een realistisch scenario vormde.

Ik wil niet in mineur eindigen, maar een georganiseerd einde van het bedrijf kan ook veel ellende besparen. Hopelijk hoeft het met de scenarioplanning niet zo ver te komen. Als ondernemer heeft u veelal de keuze om zelf geld in het bedrijf te steken of niet. Die keuze wilt u ten overstaan van de omgeving en familie op een verantwoorde manier maken.

Ik heb geprobeerd de blog dit keer kort te houden. U moet tenslotte aan de gang!

Blijf vanzelfsprekend benieuwd naar uw ervaringen met scenarioplanning. Succes ermee.